(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.242. అధ్యాయః 242
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి జ్ఞానస్య శ్రేయఃసాధనతాపరశుకసంబోధ్యకవ్యాసవాక్యానువాదః॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

12-242-0
వ్యాస ఉవాచ। 12-242-0x(6233)
అథ చేద్రోచయేదేతదుహ్యతే మనసా తథా।
ఉన్మజ్జంశ్చ నిమజ్జంశ్చ జ్ఞానవాన్ప్లవవాన్భవేత్॥ 12-242-1(75233)
ప్రజ్ఞయా నిర్మితైర్ధీరాస్తారయంత్యబుధాన్ప్లవైః।
నాబుధాస్తారయంత్యన్యానాత్మానం వా కథంచన॥ 12-242-2(75234)
ఛిన్నదోషో మునిర్యోగయుక్తో యుంజీత ద్వాదశ।
దశకర్మసుఖానర్థానుపాయాపాయనిష్క్రియః॥ 12-242-3(75235)
చక్షురాచారసంగ్రాహైర్మనసా దర్శనేన చ।
యచ్ఛేద్వాఙ్భనసీ బుద్ధ్యా య ఇచ్ఛేజ్జ్ఞానముత్తమం॥ 12-242-4(75236)
జ్ఞానేన యచ్ఛేదాత్మానం య ఇచ్ఛేచ్ఛాంతిమాత్మనః।
ఏతేషాం చేదనుద్రష్టా పురుషోఽపి సుదారుణః॥ 12-242-5(75237)
యది వా సర్వవేదజ్ఞో యది వాఽప్యనృచో ద్విజః।
యది వా ధార్మికో యజ్వా యది వా పాపకృత్తమః॥ 12-242-6(75238)
యది వా పురుషవ్యాఘ్రో యది వైక్లవ్యధారణః।
తరత్యేవం మహాదుర్గం జరామరణసాగరం॥ 12-242-7(75239)
ఏవం హ్యేతేన యోగేన యుంజానో హ్యేవమంతతః।
అపి జిజ్ఞాసమానోఽపి శబ్దబ్రహ్మాఽతివర్తతే॥ 12-242-8(75240)
ధర్మోపస్థో హ్రీవరూథ ఉపాయాపాయకూవరః।
అపానాక్షః ప్రాణయుగః ప్రజ్ఞాయుర్జీవవంధనః॥ 12-242-9(75241)
చేతనాబంధురశ్చారుశ్చాచారగ్రహనేమిమాన్।
దర్శనస్పర్శనవహో ఘ్రాణశ్రవణవాహనః॥ 12-242-10(75242)
ప్రజ్ఞానాభిః సర్వతంత్రప్రతోదో జ్ఞానసారథిః।
క్షేత్రజ్ఞాధిష్ఠితో ధీరః శ్రద్ధాదమపురః సరః॥ 12-242-11(75243)
త్యాగరశ్ంయనుగః క్షేంయః శౌచగో ధ్యానగోతరః।
జీవయుక్తో రథో దివ్యో బ్రహ్మలోకే ధిరాజతే॥ 12-242-12(75244)
అథ సంత్వరమాణస్య రథమేవం యుయుక్షతః।
అక్షరం గంతుమనసో విధిం వక్ష్యామి శీఘ్రగం॥ 12-242-13(75245)
సప్త యో ధారణాః కృత్స్నా వాగ్యతః ప్రతిపద్యతే।
పృష్ఠతః పార్శ్వతశ్చాన్యాస్తావత్యస్తాః ప్రధారణాః॥ 12-242-14(75246)
క్రమశః పార్థివం యచ్చ వాయవ్యం ఖం తథా పయః।
జ్యోతిషో యత్తదైశ్వర్యమహంకారస్య బుద్ధితః।
అవ్యక్తస్య తథైశ్వర్యం క్రమశః ప్రతిపద్యతే॥ 12-242-15(75247)
విక్రమాశ్చాపి యస్యైతే తథా యుంక్తే స యోగతః।
తథాఽస్య యోగయుక్తస్య సిద్ధిమాత్మని పశ్యతః॥ 12-242-16(75248)
నిర్ముచ్యమానః సూక్ష్మత్వాద్రూపాణీమాని పశ్యతః।
శైశిరస్తు యథా ధూమః సూక్ష్మః సంశ్రయతే నభః॥ 12-242-17(75249)
తథా దేహాద్విముక్తస్య పూర్వరూపం భవత్యుత।
అథ ధూమస్య విరమేద్ద్వితీయం రూపదర్శనం॥ 12-242-18(75250)
జలరూపమివాకాశే తత్రైవాత్మని పశ్యతి।
అపాం వ్యతిక్రమే చాస్య వహ్నిరూపం ప్రకాశతే॥ 12-242-19(75251)
తస్మిన్నుపరతే చాస్య వాయవ్యం సూక్ష్మమవ్యయం।
రూపం ప్రకాశతే తస్య పీతవస్త్రవదవ్యయం॥ 12-242-20(75252)
తస్మిన్నుపరతే రుపమాకాశస్య ప్రకాశతే।
తస్మిన్నుపరతే చాస్య బుద్ధిరూపం ప్రకాశతే।
ఊర్ణారూపసవర్ణస్య తస్య రూపం ప్రకాశతే॥ 12-242-21(75253)
అథ శ్వేతాం గతిం గత్వా సోహంకారే ప్రకాశతే।
సుశుక్లం చేతసః సౌక్ష్ంయమప్యుక్తం బ్రాహ్మణస్య వై॥ 12-242-22(75254)
ఏతేష్వపి హి జాతేషు ఫలజాతాని మే శృణు।
జాతస్య పార్థివైశ్వర్యైః సృష్టిరిష్టా విధీయతే॥ 12-242-23(75255)
ప్రజాపతిరివాక్షోభ్యః శరీరాత్సృజతే ప్రజాః।
అంగుల్యంగుష్ఠమాత్రేణ హస్తపాదేన వా తథా॥ 12-242-24(75256)
పృథివీం కంపయత్యేకో గుణో వాయోరితి శ్రుతిః।
ఆకాశభూతశ్చాకాశే సవర్ణత్వాత్ప్రకాశతే।
వర్ణతో గృహ్యతే చాప్సు నాపః పిబతి చాశయా॥ 12-242-25(75257)
న చాస్య తేజసాం రూపం దృశ్యతే శాంయతే తథా।
అహంకారేఽస్య విజితే పంచైతే స్యుర్వశానుగాః॥ 12-242-26(75258)
షణ్ణామాత్మని బుద్ధౌ చ జితాయాం ప్రభవత్యథ।
నిర్దోషా ప్రతిభా హ్యేనం కృత్స్నా సమభివర్తతే॥ 12-242-27(75259)
తథైవ వ్యక్తమాత్మానమవ్యక్తం ప్రతిపద్యతే।
యతో నిఃసరతే లోకో భవతి వ్యక్తసంజ్ఞకః॥ 12-242-28(75260)
తత్రావ్యక్తమయీం విద్యాం శృణు త్వం విస్తరేణ మే।
తథా వ్యక్తమయం చైవ సంఖ్యాపూర్వం నిబోధ మే॥ 12-242-29(75261)
పంచవింసతితత్త్వాని తుల్యాన్యుభయతః సమం।
యోగే సాంఖ్యేఽపి చ తథా విశేషం తత్ర మే శృణు॥ 12-242-30(75262)
ప్రోక్తం తద్వ్యక్తమిత్యేవ జాయతే వర్ధతే చ యత్।
జీర్యతే ంరియతే చైవ చతుర్భిర్లక్షణైర్యుతం॥ 12-242-31(75263)
విపరీతమతో యత్తు తదవ్యక్తముదాహృతం।
ద్వావాత్మానౌ చ వేదేషు సిద్ధాంతేష్వప్యుదాహృతౌ॥ 12-242-32(75264)
చతుర్లక్షణజం త్వాద్యం చతుర్వర్గం ప్రచక్షతే।
వ్యక్తమవ్యక్తజం చైవ తథా బుద్ధిరథేతరత్॥
సత్వం క్షేత్రజ్ఞ ఇత్యేతద్ద్వయమవ్యక్తదర్శనం॥ 12-242-33(75265)
ద్వావాత్మానౌ చ వేదేషు విషయేష్వనురజ్యతః।
విషయాత్ప్రతిసంహారః సాంఖ్యానాం విద్ధి లక్షణం॥ 12-242-34(75266)
నిర్మమశ్చానహంకారో నిర్ద్వంద్వశ్ఛిన్నసంశయః।
నైవ క్రుధ్యతి న ద్వేష్టి నానృతా భాషతే గిరః॥ 12-242-35(75267)
ఆక్రుష్టస్తాడితశ్చైవ మైత్రీయం ధ్యాతి నాశుభం।
వాగ్దండకర్మమనసాం త్రయాణాం చ నివర్తకః॥ 12-242-36(75268)
సమః సర్వేషు భూతేషు బ్రహ్మాణమభివర్తతే।
నైవేచ్ఛతి న చానిచ్ఛో యాత్రామాత్రవ్యవస్థితః॥ 12-242-37(75269)
అలోలుపోఽవ్యథో దాంతో నాకృతిర్న నిరాకృతిః।
నాస్యేంద్రియమనేకాగ్రం నావిక్షిప్తమనోరథః॥ 12-242-38(75270)
సర్వభూతసదృఙ్భైత్రః సమలోష్టాశ్మకాంచనః।
తుల్యప్రియాప్రియో ధీరస్తుల్యనిందాత్మసంస్తుతిః॥ 12-242-39(75271)
అస్పృహః సర్వకామేభ్యో బ్రహ్మచర్యదృఢవ్రతః।
అహింస్రః సర్వభూతానామీదృక్సాంఖ్యో విముచ్యతే॥ 12-242-40(75272)
యథా యోగాద్విముచ్యంతే కారణైర్యైర్నిబోధ తత్।
యోగైశ్వర్యమతిక్రాంతో యోఽతిక్రామతి ముచ్యతే॥ 12-242-41(75273)
ఇత్యేషా భావజా బుద్ధిః కథితా తే న సంశయః।
ఏవం భవతి నిర్ద్వంద్వో బ్రహ్మాణం చాధిగచ్ఛతి॥ ॥ 12-242-42(75274)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి ద్విచత్వారింశదధికద్విశతతమోఽధ్యాయః॥ 242॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-242-1 ఉహ్యేత స్రోతసా యథేతి ఝ. పాఠః॥ 12-242-3 దేశకర్మానురాగార్థానుపాయేతి ఝ. పాఠః॥ 12-242-4 చక్షురాహారసంహారైరితి ఝ. పాఠః। యచ్ఛేద్వాచం మనో బుద్ధ్యేతి థ. పాఠః॥ 12-242-12 త్యాగసూక్ష్మానుగ ఇతి ఝ. ధ. పాఠః॥ 12-242-17 నిర్మథ్యమానః సూక్ష్మాత్మా రూపాణ్యేతాని దర్శయేత్ ఇతి ట. థ. పాఠః॥ 12-242-25 వర్ణతో గృహ్యతే చాపి కామాత్పిబతి చాశయానితి ఝ. పాఠః॥ 12-242-36 వాఙ్భనః కాయదండానామితి ట. థ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.